Taciz/İstismar Türleri
Aşağıda tüm taciz/istismar türlerinin neden taciz sayıldığını, psikolojik temeliyle, rıza bilimiyle, travma araştırmalarıyla ve güç dengesi kavramlarıyla birlikte ayrıntılı ve anlaşılır şekilde öğreneceğiz.
Bu açıklamalar, insanların “bu yaşadığım neden taciz sayılıyor?” sorusuna net, bilimsel ve yargısız bir cevap verecek şekilde hazırlanmıştır.
NE TACİZ / İSTİSMAR SAYILIR?
Birazdan hepsini kategorilere ayırarak inceleyeceğiz. Ama öncelikle bu temel 4 ilkeyi bilmelisiniz:
1. Rıza yoksa tacizdir.
2. Güç dengesi bozuksa rıza geçersiz sayılır.
3. Kişinin bedenine, sınırlarına veya psikolojisine zarar veriyorsa tacizdir.
4. Kişinin istemediği bir davranış ısrarla yapılıyorsa tacizdir.
Rıza, özgür iradeyle, baskı altında olmadan, açıkça verilen onaydır.
Korku, baskı, donma, şaşkınlık → rıza değildir.
Öğretmen/öğrenci, patron/çalışan, yaşça büyük/ küçük, alkollü/ayık gibi.
A. SÖZLÜ TACİZ/İSTİSMAR TÜRLERİ NELERDİR?
Laf Atma / Catcalling:
Neden tacizdir?
• Kişinin bedeni üzerinde hak iddia eder.
• Sokakta güvenlik hissini bozar.
• Kişi rahat yürüyemez, kendini izleniyormuş hisseder.
• Bu davranış cinsellik içerir ve rıza alınmamıştır.
Psikolojik olarak:
Bedenin nesneleştirilmesi travma benzeri stres yaratır ve kişi kendini değersizleştirilmiş hisseder.
Cinsel İmalı Sözler:
Neden tacizdir?
• “Seni cinsel bir obje olarak görüyorum ve sana bunu söyleme hakkım var” demektir.
• Cinsel içerik rıza gerektirir, rıza olmadan ifade etmek cinsel tacizdir.
• Kişiyi baskılar, ürkütür.
Hakaret ve Aşağılama:
Neden tacizdir?
• Kişinin özsaygısını ve güvenini hedef alır.
• Sürekli olduğunda psikolojik şiddetin ilk basamağıdır.
• İnsanların kendine olan inancını kırar.
B. PSİKOLOJİK TACİZ/İSTİSMARTÜRLERİ NELERDİR?
Manipülasyon:
Neden tacizdir?
• Kişi, kendi rızası dışında bir davranışa yönlendirilir.
• Manipülasyon yoluyla, kişinin özgür iradesi suçluluk, baskı veya sahte sorumluluk duygusuyla bastırılır.
• Bu durum, fiziksel zorlama olmadan “mecbur bırakma” şeklinde gerçekleşen bir taciz biçimidir.
Gaslighting:
Neden tacizdir?
• Kişiyi kendi akıl sağlığından şüphe ettirir.
• Mağdur “Belki ben yanılıyorum” diyerek sessiz kalır.
• Kişiyi savunmasız ve bağımlı hale getirir.
Bu, psikolojide duygusal istismarın en tehlikeli formlarından biri kabul edilir.
Aşırı Kontrol:
Neden tacizdir?
• Kişinin yaşam alanına ve yaşam tarzına müdahale edilir.
• “Hayatını benim kurallarıma göre yaşamalısın” mesajı verilir.
• Bu tutum, kişiyi zamanla farkında olmadan bağımlı hale getirir.
Bir insanın özgürlüğünü kısıtlamak, istismar türüdür.
C. FİZİKSELTACİZ/İSTİSMARTÜRLERİ NELERDİR?
İstenmeyen Dokunuş:
Neden tacizdir?
• Beden, kişinin özel alanıdır.
• İzin yoksa en hafif dokunma bile beden bütünlüğünü ihlal eder.
• Vücut hafızası tehdit olarak kaydeder.
“Ben istemedim” → bu tek başına yeterlidir.
Zorla Öpmek:
Neden tacizdir?
Çünkü öpme, duygusal ya da erotik bir eylemdir ve rıza gerektirir.
Kişi istemiyorsa → bu cinsel saldırıdır.
Uykuda / Sarhoşken Dokunmak:
Neden tacizdir?
Çünkü kişi AÇIKÇA ve BİLİNÇLİ OLARAK rıza veremez.
Bu, cinsel saldırı kategorisine girer.
D. DİJİTALTACİZ/İSTİSMARTÜRLERİ NELERDİR?
Israrcı Mesaj / Takip:
Neden tacizdir?
• Dijital ortamda ısrar, tıpkı fiziksel taciz gibi sınır ihlalidir.
• “Hayır” diyen birine devam etmek tecavüz kültürünün dijital versiyonudur.
İstenmeyen Cinsel İçerik Gönderme:
Neden tacizdir?
• Rıza olmadan birini cinsel içeriğe maruz bırakmak, aynen yüzüne cinsel organ göstermek gibidir.
• Şok, korku ve iğrenme yaratır.
Dijital Şantaj:
Neden tacizdir?
• Kişiyi tehditlerle kontrol altına alır.
• Psikolojik şiddet + cinsel istismar birleşimidir.
E. CİNSELTACİZ/İSTİSMARTÜRLERİ NELERDİR?
Cinsel İlişkiye Zorlama:
Neden tacizdir?
Bir kişi baskı altında bir şeye “evet” diyorsa, bu gerçek bir onay değildir.
Örneğin, biri şu davranışları yaptıktan sonra kabul ediyorsan:
-
Israr ediyorsa
-
Reddedince küsüyorsa / konuşmuyorsa
-
Tehdit ediyorsa
-
“Ben senin sevgilinim, istersem yapmak zorundasın” gibi şeyler söylüyorsa
Bu durumda verilen onay geçerli değildir.
Partner İçi Şiddet:
Neden tacizdir?
Bir ilişkide olmak, ömür boyu verilmiş bir izin anlamına gelmez.
-
Birisi “hayır” diyorsa → Rıza yoktur.
-
Birisi donup kalıyorsa → Rıza yoktur.
-
Kendini baskı altında hissediyorsa → Rıza yoktur.
Sırf ilişkide diye kimsenin başkası üzerinde “hak” sahibi olması söz konusu değildir.
Her zaman sınırlar olmalıdır.
Tecavüz:
Neden cinsel saldırıdır?
-
Cinsel organla gerçekleşen zorla penetrasyonu içerir.
-
Rıza yoktur.
-
Kişide ciddi travmalara yol açar.
-
Hukuken en ağır cinsel suçtur.
Açık ve net bir rıza yoksa, bu saldırıdır.
İstenmeyen Cinsel Temas:
Neden tacizdir?
-
Rıza olmadan gerçekleşen cinsel temas asla kabul edilemez.
-
Kişinin donakalmasına, paniklemesine ve kontrolünü kaybetmesine neden olabilir.
-
“Şaka olsun diye” yapılmış olsa bile, yine de taciz sayılır.
F. Gri Alanlar Neden Taciz/İstismar Sayılır?
SONUÇ OLARAK:
Bir davranış neden taciz/istismar sayılır?
✔ Rıza yoktur
✔ Güç dengesizliği vardır
✔ Kişinin özgürlüğü ihlal edilmiştir
✔ Sınırlar çiğnenmiştir
✔ Kişiye psikolojik, fiziksel veya duygusal zarar verir
✔ Kişi kendini güvende hissetmez
✔ Kişi hayır diyememiş bile olsa bu rıza değildir
Donakalma (Freeze) Tepkisi
Eğer biri hareket edemiyor (donakalıyor) ya da sözlü olarak tepki veremiyorsa, rıza veremez.
Bu bir travma tepkisidir.
Baskı Sonucu Verilen Onay
“Bunu, kızacağını düşündüğüm için yaptım.”
“Hayır diyemedim.”
“Başka ne yapacağımı bilmiyordum.”
Eğer bu cümlelerden biri ya da benzerleri aklından geçtiyse, açık bir rıza vermemişsindir.
Baskı altında verilen onay geçersizdir.
Çocuklar Tarafından Anlaşılamayan Davranışlar
Çocuklar rıza kavramını tam olarak anlayamaz.
Bu yüzden çocuklara yönelik her türlü cinsel davranış otomatik olarak saldırı sayılır.
Dersimiz bu kadardı. Bizimle öğrendiğiniz için teşekkür ederiz!